Bronnen

Geraadpleegde en aanbevolen literatuur

Op Graven in de vuurlinie verschijnen verhalen uit tientallen bronnen. Onderstaand overzicht wordt steeds in samenhang met die verhalen aangevuld. Voor geïnteresseerden zijn de boeken een aanrader.

Literatuur en bronnen arbeidsinzet en razzia’s

  • Canne Meijer, H., gedeelte scriptie, NIOD, Collectie 249-0972 Arbeid, inv.no. 3.
  • Sijes, B.A., De razzia van Rotterdam, 10-11 november 1944, Ministerie van Onderwijs, Kunsten en Wetenschappen, Rijksinstituut voor Oorlogs-documentatie, Monografieën nr. 4, Martinus Nijhoff, Den Haag, 1951.
  • Sijes, B.A., De arbeidsinzet, De gedwongen arbeid van Nederlanders in Duitsland, 1940-1945, o.a. hoofdstuk XI ‘De tewerkstelling aan de Duitse verdedigingswerken in Nederland en Duitsland’, Rijksinstituut voor Oorlogsdocumentatie, Monografieën nr. 11, Den Haag, SDU Uitgeverij, 1990.

Literatuur verdedigingslinie en militaire zaken

  • Berends, Peter, Een andere kijk op de Slag om Arnhem, de snelle Duitse reactie, Uitgeverij Aspekt, 2003.
  • Canadian Archives, geallieerde militaire kaarten van de regio, december 1944 – maart 1945.
  • Cholewczynski, G., De Polen van Driel, De 1ste Poolse onafhankelijke parachutistenbrigade van generaal-majoor Stanislaw Sosabowski tijdens de Slag om Arnhem – 1944, Uitgeverij Lunet, 1990.
  • Coenders, Ben & Gerrie Willemsen, artikel Tankgrachten in Zevenaar, tijdschrift Old Senders Ni-js, 2001-2, uitgave van de Cultuurhistorische Vereniging Zevenaar.
  • Huijer (vermoedelijke auteur), Heeresgruppe H und 1e Fallschirmjäger Armee Generaloberst Kurt Student, hoofdstuk II De Westwall, PDF-document op website Airborne Museum Oosterbeek.
  • Maan, Ingrid, Weggemoffeld! Levensverhalen van Duitse Arnhemveteranen, Uitgeverij Fagus, 2015.
  • Midden, Leo van, Atlas van historische verdedigingswerken in Nederland. Overijssel en Gelderland. Hoofdstuk 10. Duitse werken uit de Tweede Wereldoorlog. De Panther-Stellung. Stichting Menno van Coehoorn met Stichting Matrijs, 2019.
  • McNab, Chris, (editor), Hitler’s Fortresses. German Fortification and Defences 1939-45, Osprey Publishing, Oxford, 2014.
  • Nationaal Archief, tekst 9. Wat was eigenlijk de Organisation Todt (OT)?
  • Reinders, Martijn, Oorlog in Lingezegen: sporen uit de bodem van het front tussen Arnhem en Nijmegen ([2020]), uitgave Greenhouse Advies/Martijn Reinders.
  • Wikipedia, onder meer begrippen als Panther-Stellung, Westwall, Grüne Polizei, NSDAP, WA, SA en OT; informatie over wapens, zoals tanks en over personen, zoals generaal-veldmaarschalk Model, en algemene gegevens, zoals evacuatiedata.

Verhalen en dagboeken van gravers, bestuurders en bewoners

  • Cultuurhistorische Vereniging Zevenaar, Zevenaar 50 jaar bevrijd, deel II, redactie Ria Putmans, Theo Keultjes, Gerrie Willemsen, 1997. Dagboeken van Wim de Kam en van Dinie Coenders.
  • Drijver, S.A., verslag op website http://www.marketgarden.com/2010/UK/wardiaries/drijver.html.
  • Erkens, H.C.J., Zes dorpen in oorlog en verzet, onder redactie van Uitgeverij Hoog en Laag B.V. Oosterbeek, 1984. (Verhalenbundel over de dorpen binnen de gemeente Renkum, diverse auteurs.)
  • Erkens, H.C.J., (zie bij). Stukken betreffende boek ‘Zes dorpen in oorlog en verzet’, door H.C.J. Erkens, met tientallen manuscripten van niet opgenomen verhalen, 1984. Gelders Archief 1557-1541.
  • Gerritsen, Bob, Rien van en Heuvel, Gerard van Hunen, Dick Jonker, Hans Lamers, Jan Verhagen, Duiven, Groessen, Loo. Uit de historie van drie Liemerse dorpen, Stichting Liemers Breed /MAW, Zevenaar, 2013.
  • Goris, H., dagboekfragmenten 1944-1945, (privé-collectie).
  • Heugten, W.F.W.M. van, Th.M.J. Jonker, M.M. Rebholz, Ik herinner me…, Persoonlijke herinneringen aan de Tweede Wereldoorlog in Duiven, Groessen en Loo. Historische Kring Duiven-Groessen-Loo, Duiven, 1995.
  • Iddekinge, P.R.A. van, Arnhem 44/45. Evacuatie, verwoesting, plundering, bevrijding, terugkeer, Gouda Quint BV, Gemeente Arnhem, 1981.
  • Jager, MA E. J. de (Stichting Reis van de Razzia) (2012): Getuigen Verhalen, Reis van de Razzia, interview met Henk Apon. DANS. https://doi.org/10.17026/dans-2ch-wxzc.
  • Jager, MA E. J. de (Stichting Reis van de Razzia) (2012): Getuigen Verhalen, Reis van de Razzia, interview met Henk Bast. DANS. https://doi.org/10.17026/dans-z75-uc8v.
  • Jager, MA E. J. de (Stichting Reis van de Razzia) (2012): Getuigen Verhalen, Reis van de Razzia, interview met Bernard Holleman. DANS. https://doi.org/10.17026/dans-xyu-nwk9.  
  • Jager, MA E. J. de (Stichting Reis van de Razzia) (2012): Getuigen Verhalen, Reis van de Razzia, interview met Watze Visser. DANS. https://doi.org/10.17026/dans-zpr-shux.
  • Janse, Cor, Blik omhoog 1940 – 1945, Wolfheze en de Zuid-Veluwe in oorlogstijd, uitgave in eigen beheer, 1995-1999, 3 delen en supplement.
  • Jansen, Steven, Velp en de oorlog 1940-1945, Stichting Velp voor Oranje, vijfde druk, 2015, oorspronkelijk 1946.
  • Janssen, Dr. G.B., Oorlog over het Gelders Eiland, Heemkundekring Rijnwaarden, Uitgave Copera Historia, Zevenaar en Fagus, Aalten, 1995.
  • Janssen, Dr. G.B., (zie bij). Diverse auteurs, stukken voor het boek Oorlog over het Gelders Eiland, (HGE), gedeeltelijk niet opgenomen manuscripten en dagboeken, Heemkundekring Rijnwaarden.
  • Janssen, Dr. G.B., Burgemeester in crisis- en oorlogstijd, (dagboek burgemeester G.L.G.M. Cremers uit Pannerden), Uitgave Copera Historia, Zevenaar en Fagus, Aalten, 1997.
  • Kerkhoffs, Bert, Westervoort 1940 – 1945. Tussen bezetting en bevrijding, Historische Kring Westervoort, 1985.
  • Krosenbrink, G.J. e.a., Met de moed van de angst, hoofdstuk: Allemaal in de kelder, niks in de winkel en alles kapot, Marie van Drunen, De Walburg Pers, Zutphen, 1981.
  • Labouchère, C.B., ‘Herinneringen aan de Slag om Arnhem’, Gelders Archief 1557-743.
  • Maassen, G.H., Sr., september 1985 herinneringen, Gelders Archief 2898-705.
  • Nationaal Comité, Rapport over de toestand van de tewerkgestelden in Zevenaar en omgeving. Verslag vergadering CC van 23 december ’44, z.d. 23 dec. 1944. NIOD, archief 186, [aanvragen als inv.no. 5] inv nr 87a.
  • Nederkoorn, W.P, en G.J.B. Stork, Er op of er onder: hoe Achterhoek en Lijmers de Duitsche bezetting doorstonden en ervan werden bevrijd, Gijsbers & Van Loon, Arnhem, 1977.
  • Russer, G.A., Gelders Archief 1557 – 1220, Verslag van G.A. Russer, vermoedelijk geschreven in 1996, Maarssen, periode Arnhem 1944-1945.
  • Stichting Dwangarbeiders Apeldoorn 1940 – 1945, Het verhaal van de heer Van Gurp, artikel door A.J. Disberg, vertelling 16-12-2009, website (met verhalen over razzia’s Apeldoorn en dwangarbeid in kamp Rees) http://dwangarbeidersapeldoorn.nl/verhalen-2/het-verhaal-van-de-hr-g-a-van-gurp/.
  • Wahlen, Frans J., Ons laatste halfjaar oorlog achter Arnhem front, Uitgeverij C. Misset, Doetinchem, z.j. of 1947.
  • Zuman, J. NIOD, Archief 294 Vereniging Ex-Dwangarbeiders Nederland, inv. 561, brief 10 oktober 1987 van J. Zuman.
  • Meer bronnen volgen.

Regionale historische verenigingen en erfgoedbibliotheek

  • Arnhems Historisch Genootschap Prodesse Conamur, website www.prodesse.nl.
  • Cultuurhistorische Vereniging Zevenaar, geschiedkundige informatie over Angerlo, Babberich, Giesbeek, Ooy, Oud-Zevenaar en Zevenaar, website www.cvz7aar.nl.
  • Erfgoedcentrum Rozet, bibliotheek en geschiedkundig informatiecentrum Arnhem en provincie Gelderland, website www.rozet.nl/erfgoed/.
  • Heemkunde Renkum, geschiedkundige informatie over Doorwerth, Heelsum, Heveadorp, Oosterbeek, Renkum en Wolfheze, website www.heemkunderenkum.nl.
  • Heemkundekring Rijnwaarden, geschiedkundige informatie over Herwen & Aerdt, Lobith, Pannerden, Spijk, Tolkamer en Tuindorp, website www.heemkundekringrijnwaarden.nl.
  • Historische Kring Duiven-Groessen-Loo, website www.hkdgl.nl.
  • Historische Kring Westervoort, website www.hkwestervoort.nl.
  • Historische Vereniging Oud Wageningen, website www.oudwageningen.nl.

Algemeen

Foto’s in de header van deze website

  • Rijnkade Arnhem, Gelders Archief 1560-3705, D. Renes 1945, CC-BY-4.0 licentie.
  • Detail uit luchtfoto Oosterbeek-Hoog, Gelders Archief 1560 – 991, 19 januari 1945, fotograaf onbekend, Public Domain Mark 1.0 licentie. (Foto ook rechts in zijbalk.)
  • Detail van foto razzia in Rotterdam, Stadsarchief Rotterdam, 4156 collectie H.F. Grimeyer, nr 1980-5493. Le Fèvre de Montignylaan, Rotterdam, 10-11 november 1944, auteursrecht Gemeente Rotterdam.
  • Detail plattegrond: Gelders Archief 0509 – 985, North West Europe Sheet No. 2A & 3A, Compiled by John Bartholomew & Son Ltd ; rev. & lithogr. by O.S., 1943, Public Domain Mark 1.0 licentie.
  • Oude Kerkje en uiterwaard Oosterbeek, 16 december 2020, Karin van Veen.

(Bron foto boven: Karin van Veen, 2022.)