Kampen in de Liemers

Voor de bouw van de Duitse verdedigingslinie in 1944/1945 langs de Rijn en het Pannerdens Kanaal verblijven grote groepen dwangarbeiders in de volgende plaatsen van de Liemers:

  • Beek, gemeente Montferland.
  • Bergh, gemeente Montferland.
  • Didam, onderkomens bij boeren in de Greffelkamp.
  • Duiven, ‘Lager V Duiven’, in een school met villa ernaast.
  • Duiven, ‘Lager Polman’.
  • Groessen, R.K. meisjesschool, Dorpsstraat.
  • Groessen, R.K. jongensschool, Dorpsstraat.
  • Groessen, café Blo[e]mberg, Dorpsstraat.
  • Groessen, café Holland, Dorpsstraat.
  • Lobith, Cinema-bioscoop. (In Lobith, Tolkamer en Spijk verblijven arbeiders in scholen, verenigingsgebouwen en cafés.)
  • Pannerden, lagere school, Schoolstraat.
  • Pannerden, gebouw van schuttersgilde Claudius Civilis, Dorpsplein.
  • Pannerden, in leegstaande woningen en bij particulieren thuis.
  • Spijk. (Zie Lobith voor onderkomens.)
  • Tolkamer. (Zie Lobith voor onderkomens.)
  • Westervoort, café Hugen. (Mogelijk rekent de NSDAP Westervoort bij Duiven.)
  • Westervoort, Rehoboth. (Mogelijk rekent de NSDAP Westervoort bij Duiven.)
  • Zevenaar, Turmac-sigarettenfabriek.
  • Zevenaar, katholieke kostschool het Juvenaat.
  • Zevenaar, havezate Enghuizen.
  • Zevenaar, bij particulieren thuis.

Lager V Duiven en Lager Groessen (verdeeld over de gebouwen) vallen onder de taakgroep Einsatzstab Arnheim van het Arbeitsbereich der NSDAP in den Niederlanden. De overige kampen worden vanuit Zevenaar gecoördineerd.

Vanuit Zevenaar worden groepen arbeiders over verschillende bouwlocaties in de Liemers verdeeld. In het westen werken zij aan de IJssellinie en in het zuiden aan de Panther-Stellung langs de Rijn. Een ander verdedigingsstelsel loopt van Pannerden dwars door Zevenaar naar Giesbeek en Doesburg aan de IJssel. Wat verder naar het oosten ligt de Beek-Riegel tussen de Rijn en Doetinchem in.

Zevenaar is voor de Duitsers een logistiek knooppunt van arbeiders, militairen en goederenstromen. De Turmac-fabriek fungeert eveneens als Durchgangslager voor dwangarbeiders die naar plaatsen in heel Duitsland worden vervoerd. Ook vlak over de grens werken onder meer Nederlandse dwangarbeiders aan verdedigingslinies vanuit kampen in Elten, Bienen en Rees.

Vermoedelijk zijn er in 1944-1945 nog andere Lager of kampen nabij de Rijn in de Liemers. Informatie daarover is welkom.

De blogartikelen bevatten verhalen over de leefomstandigheden in deze kampen.

(Afbeelding. Bron detail plattegrond: Gelders Archief 0509 – 985, North West Europe Sheet No. 2A & 3A, Compiled by John Bartholomew & Son Ltd ; rev. & lithogr. by O.S., 1943, Public Domain Mark 1.0 licentie.)

© 2022 Copyright Graven in de vuurlinie.