De militaire stafkaarten

De kaart ‘6 N.W. Arnhem East, overprint’ hierboven maakt inzichtelijk hoe de verdedigingslinie is opgebouwd. Deze plattegrond beslaat van oost naar west een gebied van 10,5 kilometer. Arnhem staat centraal in het midden. We zien de situatie aan weerszijden van de Rijn in Oosterbeek, Elden en Arnhem, evenals rond Westervoort bij de afsplitsing van de IJssel. (Zie hierna voor alle kaarten van de linie.)

Voor militaire operaties is actuele en betrouwbare informatie over de situatie ter plaatse van groot belang. Vanaf april 1943 maken de geallieerden tal van verkenningsvluchten boven Nederland. Dankzij de Britse RAF bestaan er tientallen luchtfoto’s van de verdedigingslinie langs de Rijn. Aan de hand van deze luchtfoto’s, en de informatie die militaire verkenners in vijandig gebied op de grond verzamelen, worden stafkaarten getekend. Als basis gebruikt men gedrukte plattegronden. Daarop geven ingetekende standaard symbolen aan waar vijandige verdedigingswerken zijn en waaruit deze bestaan. Zodra de situatie verandert, wordt de informatie bijgewerkt op overtrekpapier.

Een (voor zover bekend) Britse kaart met gegevens uit luchtfoto’s van november 1944 vormt de basis. Op 21 maart 1945 is een tweede editie gemaakt. De tekeningen zijn niet 100% nauwkeurig. Toch geven ze een heel redelijk beeld van de onderdelen waaruit de linie is opgebouwd. Hierboven zien we welke grondgebonden verdedigingswerken de dwangarbeiders tussen september 1944 en maart 1945 hebben aangelegd.

Dit betreft voornamelijk verbindingsloopgraven, diverse soorten posten voor artillerie, anti-tankbarricades, schuilplaatsen en prikkeldraad-versperringen. Op kaarten ontbreken individuele schuttersputjes doorgaans, al komen ze wel gegroepeerd voor. Op Amerikaanse kaarten staan ze als puntjes aangegeven. Bij artillerie wordt onderscheid gemaakt tussen onder meer miltrailleurposten, luchtafweergeschut en antitankgeschut.

Rond 21 maart 1945 is nog een bijgewerkte versie op overtrekpapier gemaakt. Zie de afbeelding. Deze bevat onder andere extra verbindings-loopgraven, mijnenvelden, schuttersputten, enkele bunkers en opslagplaatsen voor ammunitie. Plus aanzienlijk meer mobiele artillerie. Het mobiele geschut kon snel worden verplaatst.

Deze kaart met overtrek is vrij zeker in maart/april 1945 gebruikt tijdens de geallieerde bevrijdingstocht. Op 12 april 1945 staken Britse en Canadese troepen de IJssel over bij Westervoort. Daarna vervolgden zij hun opmars naar Arnhem en het westen.

In de komende periode verschijnen op Graven in de vuurlinie details van alle stafkaarten bij artikelen over het werk van de dwangarbeiders.

Stafkaarten Panther-Stellung van Grebbeberg tot Duitse grens

Als referentiemateriaal bij deze website is er een PDF-bestand met alle stafkaarten. Hierop staat het traject van Emmerich tot de Grebbeberg. Het bevat uitsneden van geallieerde kaarten met militaire informatie uit de periode 6 februari tot 5 april 1945. Samen geven ze een goed overzicht van de verdedigingslinie.

U kunt dit stafkaartenbestandje aanvragen via het contactformulier.

(Afbeeldingen. Bron uitsnede map: 6 N.W. Arnhem East, Holland: [overprint], 1945, © Government of Canada. Reproduced with the permission of Library and Archives Canada (2022). Library and Archives Canada/Department of National Defence fonds/e999909533-u.)
(Bron tabel: Karin van Veen, Graven in de vuurlinie, 2022, symbolen voornamelijk uit bovengenoemde kaart.)

© 2022 Copyright Graven in de vuurlinie.