Nasleep

Voor de nasleep keren we even terug naar het begin. ‘Wat is hier allemaal gebeurd?’ Dit vragen de inwoners van Oosterbeek zich al af op 25 september 1944. Toen de geallieerden op 17 september verschenen, meenden zij dat hun dorp spoedig zou worden bevrijd. In plaats daarvan volgden echter acht dagen vol angstaanjagend oorlogsgeweld.

En nu staan er gewapende Duitse militairen te schreeuwen: ‘Raus! Evakuieren. Schnell! In verwarring komen de mensen uit hun schuilkelders. Hongerig, vuil en stram. Buiten treffen ze een onvoorstelbare chaos aan. Er is geen tijd om rond te kijken. Ze moeten weg. De inwoners denken dat het voor een paar dagen is vanwege de gevechten.

Maar het worden acht maanden. Langs de Rijn verandert de zuidelijke Veluwezoom in spergebied. ‘Das Betreten dieses Geländes ist strengstens untersagt.’

Bij terugkeer in de zomer van 1945, vragen de dorpelingen zich wederom af wat er is gebeurd. Want werkelijk elke woning is doorzocht. Boeken en papieren liggen op straat. De tuinen zijn omgewoeld. Een Perzisch tapijt siert de bodem van een loopgraaf. Alles van waarde is verdwenen. Zelfs het kistje, dat vader nog snel voor vertrek bij de heg had begraven, is weg. Wie hebben dit gedaan?

Al gauw wordt er naar de dwangarbeiders gewezen. Maar … waarom? Zij waren beslist niet als enigen in het spergebied geweest. Maandenlang trok er een internationaal gezelschap doorheen. Genoeg mensen konden in de verlaten huizen en bedrijfspanden kijken of er iets van hun gading lag. Lees je alle verhalen, dan ontstaat er vanzelf een genuanceerder beeld.

Na de bevrijding komen veel dwangarbeiders ziek en verzwakt thuis. En in het voormalige frontgebied moet eerst het ergste puin worden geruimd. Overal liggen explosieven. Maandenlange beschietingen, plunderingen en een verdedigingslinie met mijnenvelden laten zo hun sporen na.

Desondanks zijn de inwoners blij wanneer het spergebied wordt vrijgegeven. Eindelijk kunnen ook zij weer terug naar huis. Ze stropen hun mouwen op en gaan aan de slag. Puin wordt geruimd en huizen worden opgeknapt, terwijl de gemeente de infrastructuur herstelt. Geleidelijk aan draait alles weer normaal. Maar er is wel degelijk iets veranderd.

Zo snel laten acht maanden frontgebied zich niet wegwerken. Voor veel betrokkenen ijlen de gevolgen nog jarenlang na. Daarover volgt in het blog meer.

(Foto: detail uit rapport oorlogsschade woonhuis in Oosterbeek, 1946, Karin van Veen.)

© 2022 Copyright Graven in de vuurlinie.