Overleven in de verboden militaire zone langs de Rijn in Oost-Nederland, 1944-1945

Na Operatie Market Garden in september 1944, vormt de Rijn het front tussen de Duitsers en de geallieerden. Van Rhenen tot de Duitse grens moeten 200.000 inwoners gedwongen vertrekken. Toch is dit spergebied ten noorden van de rivier niet verlaten. Circa 45.000 streekbewoners en bij razzia’s opgepakte mannen moeten als dwangarbeiders voor de bezetter de Panther-Stellung aanleggen. Maandenlang graven zij pal in de vuurlinie van de geallieerden. Hoe blijf je staande in zo’n post-apocalyptisch gebied?

Onderzoeker Karin van Veen schetst in haar boeken een indringend en genuanceerd beeld van de realiteit in de militaire zone. Met foto’s en militaire kaarten maakt zij de verdwenen verdedigingslinie weer zichtbaar. Ook beschrijft zij de Slag om Arnhem en de evacuatie. Na de bevrijding volgt het explosieven opruimwerk en dan begint de wederopbouw. Ontdek deze geschiedenis vol bijzondere verhalen van mensen die in het spergebied kwamen: streekbewoners, dwangarbeiders, hulpverleners en anderen.

Uitgelicht boek Dwangarbeiders in de vuurlinie. Het kampleven in frontstad Arnhem, 1944-1945. Over de NSDAP-kampen voor bij de Panther-Stellung tewerkgestelde mannen uit o.a. Naarden, Bussum, Zeist, Utrecht, Rotterdam, Apeldoorn en Velp. Na de mislukte Slag om Arnhem houdt de bezettingsmacht tot de bevrijding circa 10.000 mannen vast in 20 Arnhemse kampen. Nederlanders en buitenlandse krijgsgevangenen slapen in barakken en grote panden, zoals Vreedenhoff en het Diaconessenhuis. Anderen verblijven in scholen, zoals School III en de Gemeentelijke HBS. Hoe behandelen de Duitsers de tewerkgestelden? Wat krijgen deze Westwall-arbeiders te eten en worden zij beloond voor hun werk? Lees over het regime en het dagelijkse leven in deze kampen. De mannen delen hun persoonlijke ervaringen in brieven en dagboeken. (Folder.)

Andere publicaties van Graven in de vuurlinie over de Panther-Stellung in het spergebied:

• Graafwerk voor de Panther-Stellung & De toestand in frontstad Arnhem, 1944-1945. Terwijl de mannen verdedigingswerken aanleggen, wordt de stad leeggeroofd. (Folder.) Uitverkocht, intekenen voor nieuwe druk via bestelformulier.
• In het spoor van de loopgraven. Spitters in het spergebied van Oosterbeek tot en met Rhenen, 1944-1945. De landingsterreinen liggen nog bezaaid met vliegtuigwrakken en achtergelaten spullen. Langs dit Rijnfront spitten nu dwangarbeiders. Velen komen uit de omgeving, uit Hilversum en uit Rotterdam. Vanaf medio februari 1945 zorgt de 34. SS-Freiwilligen-Grenadier-Division Landstorm Nederland voor extra spanning. Verhalen uit Oosterbeek, Wolfheze, Heveadorp, Doorwerth, Heelsum, Renkum, Bennekom, Ede, Wageningen en Rhenen. (Folder.) Uitverkocht, intekenen voor nieuwe druk via bestelformulier.
• Graven in de vuurlinie. Leven in het spergebied langs de Rijn. De Liemers. De dagelijkse realiteit achter de IJssel. Kampleven en graafwerk voor de linie in Zevenaar, Westervoort, Duiven, Groessen, Loo, Pannerden, Herwen, Aerdt, Lobith, Tolkamer en Spijk. De dwangarbeiders komen o.a. uit de regio en uit Apeldoorn, Zeist, Rotterdam, Utrecht, Groningen en Friesland. (Folder.) Uitverkocht.

(Bron: Foto uitsnede militaire kaart bouwlocatie Arnhem: 6 N.W. Arnhem East, Holland: [overprint], 1945, © Government of Canada. Reproduced with the permission of Library and Archives Canada (2022). Library and Archives Canada/Department of National Defence fonds/e999909533-u. Foto Arnhem Rijnkade met loopgraven: Gelders Archief 1584 – 821, 1945, fotograaf Nico Kramer, CC-BY-4.0.)