Voetbalveld Arnhemse club SML leidt tot nieuwe speurtocht

In augustus 1946 blikt de Arnhemse voetbalclub Samen Maakt Lenig (SML) terug op het 35-jarige bestaan. De thuisbasis is een voetbalveld ‘op de Lichtenbeek’ nabij Oosterbeek en Arnhem. Tijdens de Tweede Wereldoorlog moeten de spelers onderduiken of voor de arbeidsinzet naar Duitsland. Bovendien vertrekt de bevolking eind september 1944 op last van de Duitse bezettingsmacht na de mislukte Slag om Arnhem. Na terugkeer in de zomer van 1945 wacht het verjongde elftal nieuwe tegenslagen. De houten kleedruimte is zwaar beschadigd. Er is een gebrek aan ballen en fatsoenlijke voetbalschoenen. En dan kampt de club ook nog met een hinderlijke loopgraaf op het voetbalveld. De naburige boer Teunissen heeft die geul weliswaar kort na de bevrijding gedicht, maar de grond blijft daar steeds verzakken.

In de eerste druk van het boek In het spoor van de loopgraven. Spitters in het spergebied van Oosterbeek tot en met Rhenen, 1944-1945 staat het voetbalveld vermeld op pagina 158. De tekst riep bij Oosterbeek-kenner Ron Wenting meerdere vragen op. En terecht, want er zijn diverse foutjes in geslopen. Zo was SML een West-Arnhemse club en niet een Oosterbeekse.

Vooral de aangegeven locatie wekte verwarring. Wenting kon zich niet herinneren dat er ooit werd gevoetbald op het grasveld naast de huidige Airborne Begraafplaats. Dit veld ligt ten zuiden van landgoed de Lichtenbeek langs de Van Limburg Stirumweg. Het is goed bereikbaar. Bovendien liep er in 1944-1945 een flinke loopgraaf van de Panther-Stellung door dat veld. Andere rechthoekige velden op de Lichtenbeek waren in gebruik als akkers of weidegrond. Dus leek een voetbalveld op de genoemde plek logisch, maar het bewijs daarvoor ontbrak.

Een rondvraag bij andere kenners leverde een fascinerende zoektocht en alsnog de exacte locatie op. Het veld van de voetbalclub lag namelijk niet aan de zuidkant, maar aan de noordkant van landgoed de Lichtenbeek. Sterker nog. De voetballers speelden op een stuk grond dat vroeger deel uitmaakte van landgoed Mariëndaal, vervolgens bij de Lichtenbeek werd getrokken en anno 2025 bij landgoed Boschveld hoort.

SLM voetbalde oostelijk van de boswachterij waar de familie Dieperink woont. Het voormalige voetbalveld lag hoog op een natuurlijke stuwwal die in de lengterichting noord-zuid afloopt. Geen wonder dat het nooit helemaal is gelukt om daar een egaal speelveld van te maken. Dit terrein loopt nog altijd schuin omhoog naar de boerderij van de familie Verholt. Die boerderij en familie komen in het boek voor op pagina 159-160.
Het vroegere voetbalveld ligt precies op de locatie waar een kilometerslange verbindingsloopgraaf vanuit Oosterbeek vlak voor de Amsterdamseweg afboog naar Arnhem. Dat is goed te zien op een defence overprint van 21 maart 1945.
(Met dank aan Ron Wenting en Rik Teunissen voor de juiste informatie.)

Het vervolg na de boekenserie van Graven in de vuurlinie

Het vierde boek van Graven in de vuurlinie, In het spoor van de loopgraven, kan rekenen op een enthousiaste ontvangst. Enkele tientallen mensen zijn zelfs persoonlijk langsgekomen om een exemplaar af te halen. Dat levert altijd boeiende gesprekken op en soms aanvullende informatie over de situatie in het spergebied.

Ga je nu de IJssellinie doen?’‘Volgt hierna de Betuwe?’ Een paar lezers informeerden al hoopvol of er nog een deel komt. Over het spergebied valt meer te vertellen, want er duiken regelmatig nieuwe feiten op. Een idee is om aanvullingen in korte artikelen te presenteren.

Voor volgers van deze website verschijnt er vanaf augustus 2025 om de maand een nieuwsbrief. (Dus zes keer per jaar. Aanmelden kan via de rechterkolom op de website.) Daarin vindt u voortaan artikelen met nagekomen informatie en nieuwtjes. Wellicht volgt er later een boekje met verzamelde aanvullingen.

Bijdrage van Stichting Menno van Coehoorn

Onlangs heeft Graven in de vuurlinie een subsidie mogen ontvangen van de Stichting Menno van Coehoorn. Deze stichting zet zich in voor het behoud van voormalige verdedigingswerken. Dat doen de vrijwilligers onder meer door het vergaren en delen van kennis via onderzoek, publicaties, excursies en webinars. Stichting Menno van Coehoorn heeft verder ook een documentatiecentrum in Utrecht.

Het bedrag is een welkome bijdrage in de kosten van het drukwerk van In het spoor van de loopgraven. Hiermee steunt de stichting de verspreiding van kennis over de aanleg van de Panther-Stellung langs de Rijn in het laatste oorlogsjaar. Hartelijk dank!

Waar zijn de restanten van de linie bij Doorwerth te vinden?

Na de bevrijding in 1945 wilde iedereen zo snel mogelijk van de verdedigingswerken af. De uitgravingen van de Panther-Stellung werden volgestort met grond, puin, verspochte huisraad en allerlei oorlogstuig. Zelfs een vliegtuigwrak werd in een kuil geschoven, want daar had een boer niets aan. Zand erover en klaar. Totdat de verzakkingen begonnen en later gebouwde schuren scheef gingen staan. Toen moest een deel van het dichtwerk nog eens grondig worden overgedaan.

Onlangs vroeg een nabestaande van een dwangarbeider (die in Huize Mooi-Land had gezeten) of er nog zichtbare sporen van de linie bestaan. Hij wil graag een locatie bezoeken waar zijn vader mogelijk te werk was gesteld. Ergens verscholen in een bos bij Doorwerth moeten nog restanten zijn van loopgraven en/of schuttersposten. Maar waar precies?

Wie het weet, kan via het contactformulier reageren. Dan verschijnt uw antwoord met naamsvermelding in de volgende nieuwsbrief.

Attendeer anderen

Vindt u ook dat het oorlogsverhaal van het spergebied langs de Rijn wel wat beter bekend mag worden? Attendeer belangstellenden op de website of deel dit bericht via sociale media.

Met vriendelijke groet,

Karin van Veen
Senior onderzoeker
Graven in de vuurlinie

Bron foto grasveld: Karin J.F. van Veen, januari 2017. Bron luchtfoto: Gelders Archief, 1560 – 267, uitsnede luchtfoto Lichtenbeek en Boschveld, 6 september 1944, foto Royal Air Force, Public Domain Mark 1.0 licentie. Bron kaart: uitsnede Map. 6 N.W. Arnhem East, Holland. [overprint] © Government of Canada. Reproduced with the permission of Library and Archives Canada (2022). Source. Library and Archives Canada/Department of National Defence fonds/ e999909533.

© 2025, Graven in de vuurlinie.